Çığır Açan Modernist: Cristóbal Balenciaga

FOTOĞRAF: HENRI CARTIER-BRESSON / MAGNUM PHOTOS

Balenciaga modaevinin kurucusu Cristóbal Balenciaga, bir gizem perdesinin ardında mesleğini icra ettiğinden, ismi, markanın kreatif direktörleri kadar çok duyulmamıştır. Oysa 20’nci yüzyıl modasında bir giysi inkılabından söz edilecek olsa, onun kural tanımaz, yenilikçi tasarımları bu inkılabın bir parçası olarak anılır muhakkak. Yaşamı boyunca yalnızca bir kez röportaj verdi Balenciaga. İngiliz Times gazetesi için onunla röportaj yapan Prudence Glyn, “Savaşın ardından Dior, Yeni Görünüm’ün etkisiyle tanınan bir isim haline geldi. Ancak sadelikten yana olanların tek tercihi vardı, o da Cristóbal Balenciaga” diye yazmıştı. Glyn, tasarımcının kişisel reklamını yapmaktan hoşlanmamasının kesinlikle büyüklük taslamakla ilgisi olmadığını söylemişti. “Bunun sebebinin, yaptığı işi birine izah etmenin mutlak imkansızlığından kaynaklandığını bizzat itiraf etti.” Sessizliği, bir yandan tasarımcının gizemini korumasını sağlarken, bir yandan da markanın cazibesini katladı. 21 yıl boyunca onunla birlikte çalışan Madam Feliza, Balenciaga’nın işini bir cerrah titizliğiyle yaparken kumaşa işkence edilmemesini tembihlediğinden söz etmişti. Esasen o, pek çok haute couture tasarımcısının aksine drapaj, kesim ve dikim konusunda tam bir ustaydı. Tasarımlarına, çizim yerine kumaşla başlardı. Kadınlara, alışılagelmiş siluetlerin dışında alternati er sunmasında mükemmeliyetçiliğinin payı büyüktü. 1950’li yıllarda, omuzları genişletip bele hiç vurgu yapmadan yarattığı yeni silueti, 1957’ye gelindiğinde dökümlü çuval elbiseyle taçlandırdı.  

Sessizliği, bir yandan tasarımcının gizemini korumasını sağlarken, bir yandan da markanın cazibesini katladı. 21 yıl boyunca onunla birlikte çalışan Madam Feliza, Balenciaga’nın işini bir cerrah titizliğiyle yaparken kumaşa işkence edilmemesini tembihlediğinden söz etmişti.

FOTOĞRAF: MARK SHAW / MPTVIMAGES.COM

Koza kaban, balon etek ve ceket, baby doll elbise... Tümü, tasarımcının teknik dehasını ortaya koyan parçalar oldu. Vogue İngiltere, 1962’de onu şöyle anlatmıştı: “1937’de, neredeyse modaevini açtığı ilk günden beri modanın büyük öncüsü olarak takdir görüyor. Balenciaga’nın bugün yaptığını, diğer tasarımcılar yarın veya bir sonraki yıl yaparlar. O vakte kadar kendisi çoktan yoluna devam etmiş olur bile.”

Değişimi değil kusursuzluğu aradı

Londra’daki Victoria & Albert Müzesi, Mayıs ayında Cristóbal Balenciaga’yı ağırlamaya hazırlanıyor. Balenciaga: Shaping Fashion (Balenciaga: Modayı Şekillendirmek) adını taşıyan serginin küratörü Cassie Davies-Strodder, tasarımcıyı bildiğinden şaşmayan bir moda vizyoneri olarak tanıtıyor. “Tasarımlarının zamana kafa tutan modern yanı ve taviz vermeyen bütünlüğü sayesinde 20’inci yüzyılın en ilham veren tasarımcılarından biri oldu. Kusursuz zanaatkârlığı, kumaş kullanımındaki öncülüğü ve yenilikçi kesim tekniği, dönemin modasının yönünü modernliğe doğru çevirdi. Balenciaga’nın tasarıma getirdiği gözü pek yaklaşım, bugün bile karşılık bulan ve ilham veren yeni formlara öncülük ediyor.”

Serginin küratörü Cassie Davies- Strodder, 1954 tarihli fuşya gece elbisesinin, incecik ve ha f ipek tafta kumaştan yapıldığını anlatıyor. Elbisenin iç kısmında, tam dizin üstünde bağlanan ipler sayesinde elbiseyi giyen kişi yürürken içeri hava doluyor ve eteğin uçları balon gibi havalanıyor. Bu, tasarımcının dehasını ortaya koyan parçalardan sadece biri.

“Kral öldü.” Mart 1972’de, Women’s Wear Daily bu manşetle çıktı. Moda dünyasının gözlerden uzak duran kralıydı bahsi geçen. Cristóbal Balenciaga, diğer tasarımcılardan farklıydı. Ne Coco Chanel gibi tek bir ikonik parçayla özdeşleştirilebilirdi, ne de Christian Dior gibi tek bir siluetle. Bir gazeteci yeni sezonda yapacağı değişimleri sorduğunda şaşkınlık içinde, “Değişim mi? Ben asla tasarımlarımı değiştirmem” cevabını vermişti. Değişimden çok, kusursuzluğu arayan Balenciaga’nın müşterileri arasında Jackie Kennedy, Helena Rubinstein, Lee Radziwill, Kontes von Bismarck ve Windsor Düşesi gibi toplumun kaymak tabakasına mensup kadınların yanı sıra aralarında Ava Gardner, Ingrid Bergman, Marlene Dietrich ve Lauren Bacall’ın bulunduğu lm yıldızları vardı.