“Ruhsal Yaşınız” Nedir ve Neden Önemlidir?

Geçenlerde annemle birlikte yemek yerken, bol bol Ghormeh Sabzi’ye bu yumuşacık, patatesimsi Afgan ekmeğini bandırıyorduk. O sırada konu “ruhsal yaşlara” geldi. “Sence ben kaç yaşındayım?” diye sordu annem. Tabii ki kronolojik yaşından bahsetmiyordu; bildiğim bir şeydi bu zaten. Daha içsel bir şeyden söz ediyordu. Bir süre durakladım ve sonra ikimiz aynı anda söyledik: “12.”

Elbette annem 12 yaşında değil, ancak onu düşündüğümde o yaşla ilgili bir şeyler kulağa doğru geliyor. Bunu tam olarak açıklamak zor; bir öz, bir çeşit temel varoluş modu gibi. Sanki gerçek benliği o yaşta şekillenmiş. Çok soyut olmadan açıklamak kolay değil. “İçinde kaç yaşındasın?” diye sordu, ikimiz de tabaklarımıza tereyağlı pilav yığınları yığarken. Benim cevabım biraz daha karmaşıktı çünkü aslında üç yaşım olduğunu düşünüyorum; birine henüz ulaşmadım bile: “11, 17 ve 42.”

Ruhsal veya içsel bir yaş fikri kulağa saçma gelebilirken, çoğu insana kendi yaşlarının ne olduğunu sorduğunuzda genellikle bir cevap verirler. Bu yaş, zamanla değişmez gibi görünür. Hep oldukları yaştır, bir burç gibi. Eşim mesela, ikimiz de hemfikiriz, aslında “eskiden rockçı olan 70 yaşında bir adam” ve aynı zamanda “hiperaktif bir genç kız.” Onun içsel yaşı bir cinsiyet değişimiyle birleşiyor, dış görünüşüyle çelişen bir öz benlik. Meslektaşım Hayley’e içten kaç yaşında olduğunu sorduğumda hemen ve tereddütsüz “72” dedi. Ama sonra biraz düşündü ve “altı aylık” olduğunu da ekledi. Bir başka arkadaşım ise “13 ile 19 arasında herhangi bir yaş, bu yüzden işe sahip olmak çok adaletsiz” cevabını verdi.

İçinizde hissettiğiniz yaş -gerçek yaşınızdan farklı olarak- maddi anlamda bir fark yaratmaz gibi düşünebilirsiniz. Hepimiz, şanslıysak, yaşlanır ve zamanın akışını deneyimleriz; zihnimiz hâlâ 11 yaşında The Sims oynamayı seven bir çocuk gibi hissetse de (benimki gibi). Ancak gerçek bu kadar net değil. Birçok araştırma, hissettiğiniz yaşın fiziksel benliğiniz üzerinde bir fark yarattığını öne sürüyor. 2018’de Güney Kore’de yapılan bir beyin taraması çalışmasında, yaşından genç hissedenlerin beyin maddesinin daha kalın olduğu ve yaşlanmaya bağlı bozulmasının daha az olduğu bulundu. Buna karşılık, kendini daha yaşlı hissedenlerin hastaneye yatma, depresif semptomlar ve uyku sorunları riskinin daha yüksek olduğu görüldü. İçsel olarak hem yaşlı hem de bebek gibi hissedenler için ne anlama geldiği henüz bilinmiyor (bu çalışmaların “ruhsal” yaşlardan ziyade fiziksel hislerle ilgilendiğini de tahmin ediyorum). Ancak yine de ilginç.

İçsel yaşla ilgili bir teorim var -ve tabi ki bir bilim insanı değilim, bu sadece genel bir his. Benzer yaş aralıklarındakilere yönelme eğilimindeyiz. İki iyi arkadaşım da otuzlu yaşlarında olmalarına rağmen, bazen kendilerini ergen gibi hissettiklerini söylediler. Birlikte takıldığımızda, bazen okul sonrası alışveriş merkezine giden arkadaşlar gibi hissediyorum. Oturma odamda Dance Mat oynuyoruz. Onlarla rahat hissediyorum çünkü benim de içsel bir ergen benliğim var. Ancak arkadaşım Emily bunun, birçok milenyum kuşağının ev almak veya çocuk sahibi olmak gibi belirli kilometre taşlarını karşılayamaması nedeniyle kitlesel bir çocuklaşma yaşamasıyla ilgili olduğunu düşünüyor. “Biz daha çok bize neşe getiren şeylere odaklanıyoruz, ki bu da benim için küçük eğlenceli geziler ve video oyunları oynamak” diyor.

Emily’nin ne dediğini anlıyorum ve kesinlikle katılıyorum, ancak toplumsal koşulların içsel yaşımızı şekillendiren tek şey olmadığını ve bunun bir şekilde doğuştan gelen -ya da en azından erken yaşlarda var olan- bir şey olduğunu düşünüyorum. Örneğin, bazı insanlar var -muhtemelen birkaçını düşünebilirsiniz- bebek olmaya hiç uygun görünmüyorlar. Onlar yaşlı olmaya yazgılı gibi. Eşim bebekken çekilmiş fotoğraflarına baktığımda kendini rahatsız hissediyor gibi görünüyor, sanki hiçbir zaman bu kadar kontrolsüz olmaması gerekiyormuş gibi. Aynı şeyi Dame Helen Mirren için de hissediyorum. Diğer insanlar Leonardo DiCaprio gibi, 50 yaşında olsalar bile sonsuza dek genç. Eğer Leo’ya içeride kaç yaşında olduğunu sorsanız, 50 demez gibi geliyor.

Sonuç olarak, yaş çoğunlukla anlamsız -deneyim seviyenizi, yaşam evrenizi ve fiziksel sağlığınızı genel olarak gösteren bir göstergeden başka bir şey değil (ve çoğunlukla diyorum çünkü bir yanım 17 gibi hissetse de gerçek 17 yaşındakilerle takılmaya başlamayacağım, çünkü onlarla ortak bir şeyim olmazdı). Hayata yaklaşımınız, gerçek yaştan çok daha önemli. Bu yüzden bir dahaki sefere birine kaç yaşında olduğunu sormak istediğinizde, belki geri adım atıp başka bir soru sorun: İçten içe kaç yaşındasınız?