Mary Jane Ayakkabı Fenomeni

Carrie Bradshaw’ın Vogue ofisinin giyinme dolabındaki siyah, ince bantlı Manolo Blahnik Mary Jane ayakkabıya verdiği tepkinin benzerini 2023 İlkbahar/ Yaz sezonundan beri modaseverler de veriyor. Önümüzün, arkamızın, sağımızın ve solumuzun Mary Jane alternatifleriyle dolu olduğu bugünlerde artık kendisi masum bir çocuk ayakkabısından çıktı, büyüyüp serpilerek stilde sorumluluk sahibi bir yetişkine dönüştü. Moda ve trendlerin belirli sirkülasyonda görünüp kaybolması çok olağan bir durum ama Mary Jane gibi geçmişle içselleştirilen bir ayakkabının bugün bir fenomene dönüşmesi için birçok sebep var.

Mary Jane ayakkabı, adını 1900’lerin başlarında Buster Brown adlı çizgi romandaki çocuk karakterden alıyor. Çocuklar için tasarlanan yuvarlak burunlu, tek bantlı ve tokalı bu sevimli model 1920’lerde Flapper’ların dans pistine sıçrıyor ama asıl yetişkin modasına geçişini 1960’larda özellikle Françoise Hardy, Jane Birkin ve Twiggy ile yapıyor. 1990’larda Courtney Love sayesinde grunge ve protest tavrın içerisinde kimlik bunalımına giriyor; 2000’lerde Kate Moss, Repetto’nun yüksek ökçeli modeliyle ayakkabıyı kırmızı halıya taşıyor. Mary Jane günümüzdeyse Sofia Richie, Alexa Chung, Kaia Gerber, Olivia Rodrigo gibi isimler tarafından benimseniyor, onların kombinasyonlarına sıkça dahil oluyor.

MatchesFashion’ın eski kadın giyim direktörü Cassie Smart verdiği bir röportajda Mary Jane’in geri dönüşü hakkında “Podyumda olup olmadıklarına bakılmaksızın ekibin satın almalarda her zaman Mary Jane’e yöneldiğini” söylüyor. Buradan çıkarımla Mary Jane ayakkabıların aslında her zaman var olduğu ve gizli saklı bir takipçi kitlesi tarafından tercih edildiği kanısı çıkıyor. Yine de sağlam bir temele oturtacak olursak Mary Jane’in gündem maddemiz haline gelmesini, stratejisiyle trendleri nereye isterse oraya çekip götürebilen Miuccia Prada’ya borçlu olduğumuzu söyleyebiliriz. Çünkü Sinyora Miuccia eğer bir şeyin trend olmasını isterse şu stratejiyle ilerler: Önce oyun bahçesi Miu Miu’da trendi empoze eder ve hemen ardından devam dozunu Prada koleksiyonunda gösterir. Nitekim bu plan Mary Jane için 2022-23 Sonbahar/Kış sezonundan beri tıkır tıkır işledi ve modaseverler tarafından benimsendi. Chanel, Loewe, Dior, Versace gibi kült markalar 2024 İlkbahar/ Yaz koleksiyonlarında metalikten topuklu versiyonlarına kadar sayısız örneklerini sundu.

Bugünse Mary Jane denince akla ilk olarak Alaïa’nın zımbalı veya fileli modeli geliyor. Markanın 60’lı yıllardan beri piyasada olan ayakkabısı geçtiğimiz yıldan beri saniyesinde tükenen stoklarıyla önlenemez bir yükselişe geçti. Bununla beraber Khaite, The Row, Aeyde ve Bally, Mary Jane’leriyle en çok tercih edilen diğer markalar. Lily Atherton Hanbury ve Katya Shyfrin tarafından 2016’da kurulan Londra merkezli Le Monde Beryl ise trendin mihenk taşlarından. Özellikle Le Monde Bèryl’in kadife, ipek ve file modelleri hem renk seçenekleri hem de işlevselliğiyle öne çıktı. Lily Atherton Hanbury, Mary Jane’i tasarlama fikrini bir röportajda şöyle açıklıyor: “Bir gezide Çin işlemeli Mary Jane giyen bir arkadaşımdan ilham aldım. Çocukluğumdan beri bunları giyen birini görmemiştim ve bu beklenmedik bağlama aşık oldum. Hem feminen hem maskülen, nostaljik ama modern, gösterişten uzak ve lüks.”

Chanel, Christopher Esber, Bally

Mary Jane trendinin kolektif olarak kabul edilmesinin ardında yatan bir diğer teoriyse pandemiden çıkan yorgun ve bıkkın zihinlerin, peşi sıra gelen zorlayıcı trendlerin altından tam olarak kalkamaması -inanılmaz bir moda reddedişi- ve aradığı rahatlama arzusunda saklı. Yüksek topuklar, sınırları zorlayan renk alaşımları ve bacaklara ağırlık yapan devasa ugly sneaker’lar Mary Jane’in vaat ettiği huzurun kıyısından bile geçemiyor. Aynı zamanda -balletcore, -coquette gibi ultra feminen trendlerin yükselişi, stilin tam zıttı ayakkabı seçimine dayanan “Wrong Shoes Theory”e aslında cuk oturması ama kayıtsız şekilde hangi kombinasyona girerse girsin yakışması, Preppy stilini desteklemesi, işlevsel ve konformist tarafı ve biz editörlerin çok sevdiği (!) zamansızlık kavramına uyuşu Mary Jane’leri fenomen haline getiriyor. Öte yandan eşofmandan punk stiline kadar geniş spektruma uyum sağlamaları da onları stilin joker elemanı yapıyor.

Peki, Mary Jane ayakkabılar nasıl stilize edilir? Bu soruya en iyi cevabı sezon podyumları veriyor. Versace’de ceket şort takımlarıyla sevimli yüzünü görürken Chanel’in Manchester’daki Mètiers d’Art şovunda 72 görünümün neredeyse tamamı Mary Jane ile tamamlanmıştı. Maison Margiela’da Tabi modelinin Mary Jane versiyonları duruşlarıyla bir hayli retorikti.

Mary Jane