MODA

28 Mayıs 2017

Kadın İşi? Feminizm Öncesi Dönemin Kadın Sanatçıları

YAZI: SUZY MENKES


“We should all be feminists” (Hepimiz feminist olmalıyız) yazılı Dior tişörtler yok.

Oy kullanma hakkı için mücadele eden kadınları konu alan filmler yok. Pantolonun kadın dolabına girişini kayda alan yok.

Yine de Paris’teki, Musée des Arts Decoratifs’in “Travaux de Dames?” (Kadın İşi?) sergisi uygulamalı sanatta kadının evrim geçiren rolüne keskin bir zeka ve muzip bir bakış açısıyla yaklaşıyor. 17 Eylül’e dek ziyaret edilebilecek sergideki işler seramikten kıyafete, modadan fotoğrafa, çizimlerden tasarıma uzanan geniş bir yelpazeye yayılmış.
   

Musée des Arts Decoratifs’in uygulamalı sanat dallarında üreten kadınları destekleyen rolünü göz önüne seren, müzenin üst katına gizlenmiş serginin odağında alçakgönüllü başlangıçlardan bugüne dek kat edilen yollar var. Nesiller arası etkileşimin en güzel örneklerinden biri, “Kadınların Sanatı” yazısına işaret eden ve dikiş diken iki kadını gösteren 1895 tarihli bir fotoğrafın Kristin McKirdy’nin 2016’daki seramik heykellerine verdiği ilham.

17-05/27/1fem-1495895670.jpgKristin McKirdy: Sırlanmış seramik heykel, 2016 Fotoğraf kredisi: Les Arts Décoratifs, Paris/Jean Tholance
 

Günümüzde belirli bir sanatçı veya tasarımcıya odaklanmayan sergilere çok sık rastlanmıyor. Çoğu sergi tek figür üzerinden ilerliyor; Londra’daki Victoria and Albert Museum’da bu hafta açılış yapan “Balenciaga: Shaping Fashion” veya yine Musée des Arts Decoratifs’te 5 Temmuz’da ziyaretçi kabul etmeye başlayacak “Christian Dior: Couturier du rêve” gibi…

 17-05/27/2fem.jpg
Rei Kawakubo - Comme des Garçons: "18th-Century Punk" koleksiyonundan iki parçalı, sentetik deri parça. Retrospektif Rei Kawakubo sergisi "Art of the In-Between" 4 Eylül’e dek Costume Institute of the Metropolitan Museum of Art’ta görülebilir. Fotoğraf kredisi: Comme des Garçons

“Travaux de Dames?” sergisinin kahramanları kadınlar: 20. yüzyılın başlarındaki geometrik kalıplara güçlü katkılarda bulunan Sonia Delaunay ve 1920’lerde, bugünlerde de rahatlıkla giyilebilecek yakalar ve kurdelalarla süslediği trompe l’oeil süeterlere imza atan Elsa Schiaparelli. Bu iki isim, yüz yıl önce kadın dünyasına süeterlerin basitliğini ve rahatlığını sunmakta kilit öneme sahip.

17-05/27/3fem.jpg

Elsa Schiaparelli: Jakar Trompe-l’œil atkı motifi işli yün süeter. Ocak 1928 koleksiyonu. Fotoğraf kredisi: Les Arts Décoratifs, Paris/Jean Tholance

 

Delaunay, yüksek sanat dallarıyla diğerleri arasındaki sınırları kaldırmak isteyen, “dekoratif” sanatların ciddiye alınmamasını dert edinen çoğulcu bir sanatçıydı. Sanatçının kişisel yemek odasından gelen çınar yapraklı akçaağaçtan yapılma dolaplar, baskılı bluzlerinin caz çağı geometrisi ile karşı karşıya kullanılmış.

1911’de Josef Hoffman’ın, yüksek ile uygulamalı sanatları objeler üzerinde birleştiren işlerini yakından görmek için Berlin ve Viyana’yı ziyaret eden Paul Poiret’nin kurduğu l’Atelier Martine desenleri de unutulmamış.

17-05/27/4fem.jpgL'Atelier Martine - Paul Poiret: Desfossé and Karth için üretilmiş, floral motifli duvar kağıdı, 1919. Fotoğraf kredisi: Les Arts Décoratifs, Paris 

Bu alışılmadık küçük sergi beni sürekli şaşırttı. Ancak Comme des Garçons’un kesikler atılmış, şeker pembesi sahte deri kıyafeti değil, Rei Kawabuko’nun 1980’lerde butikleri için tasarladığı, Doğu ve Batı’yı biraraya getiren estetik vizyonunu yansıtan mobilyalarla.

Serginin açılış parçası, “Travaux de Dames?” baskılı el bezi, kadın sanatçıların mutfağa hapis olduğu metaforuna ironik bir bakış. El bezine sıradışı bir katman daha eklenmiş – gümüş çatal-bıçak takımının hayvan ve bitki heykellerine dönüştüğü bir yemek masası.

Sonraki sürpriz ise tahtadan oyma, çivilerle süslenmiş bir büst. Her ne kadar dini bir ritüele ait gibi görünse de, söz konusu üç büst, sanatçı Janine Janet tarafından 1959’da Avenue George V.’daki Balenciaga butik vitrinleri için tasarlanmış.

17-05/27/5fem.jpgJanine Janet: "The Queen", Paris’teki Balenciaga butik vitrinleri için tasarlanmış metal çivili tahta heykel, 1959. Fotoğraf kredisi: Les Arts Décoratifs, Paris/Jean Tholance 

Serginin birleşik alanlarında dikkati moda elementleri çekiyor; Paul Poiret’nin Atelier Martine kumaşları, Schiap’ın 1920 ve 30’ların zarif ve muzır ruhunu yansıtan çılgın şapkaları. Schiap’ın tasarımları Horst P. Horst tarafından fotoğraflanmış – şimdilerde “Gruyère peyniri süeter” olarak bilinen dairesel yamalara ve deliklere sahip süeterler, erken dönem Comme des Garçons örmelerin de ilham kaynağı.

17-05/27/6fem.jpgElsa Schiaparelli-Salvador Dali işbirliği: “Skeleton” elbise illüstrasyonu, kağıt üzerine mürekkep ve guvaş. Sonbahar/Kış Haute Couture 1937. Fotoğraf kredisi: Les Arts Décoratifs, Paris/Jean Tholance 

Kadın-erkek sanatçı işbirlikleri, 20. yüzyılın başından itibaren uygulamalı sanatların “kadın işi” olarak sınıflandırılmaktan kurtulduğunu gösteriyor. Schiap’ın Salvador Dali ile yarattığı, dantel tırnak dekorasyonlu tuhaf süet eldivenler, küçük bir şakadan ziyade Sürrealistlere bir selam niteliğinde. Görünüşe göre 1930’larda dahi dönemin yaratıcı kadınları, aynı dönemin erkek sanatçılarıyla ortaklaşa işler çıkarmış.

Kısacası, Niki de Saint Phalle 1960’larda rengarenk işlere imza atmaya ve “Nana”ları politik ve feminist düzlemde görülmeye başlamadan çok önce kadınlar sanatçı kimlikleriyle özgün parçalar üretiyordu.

 


Monika Brugger’in yüksüklerden ilham alarak tasarladığı mücevherler sergiye hafif ve muzip bir ruh katmış. Final ise “Did you say women?” (Kadın mı dediniz?) yazılı bir pankartın altına toplanmış güçlü kadın sanatçılara emanet.

17-05/27/7fem.jpg

Jacomijn Van der Donk: "Hands" okside gümüşten dantel kolye, 1994. Fotoğraf kredisi:  Les Arts Décoratifs, Paris/Jean Tholance

Ufak ancak düşündürücü bir sergi ile karşı karşıyayız. Agresif feminist bir manifestoya girişmeden kadınlar tarafından yaratılan işleri bir araya getiren asistan küratörler Raphael Bille ve Karine Lacquement’e Schiap’ın ayakkabı şekilndeki şapkasını çıkarıyorum.

“Travaux de Dames?”, 17 Eylül 2017’ye dek Paris’teki Le Musée des Arts Decoratifs’te görülebilir. (www.lesartsdecoratifs.fr)


Çeviren: Su Sonia Herring

ETİKETLER: ELSA SCHİAPARELLİ , REİ KAWAKUBO , COMME DES GARÇONS , BALENCİAGA , SALVADOR DALİ